Jak powinna wyglądać pełna diagnostyka poziomu żelaza w organizmie?

W ostatnim artykule pisałam Wam, dlaczego żelazo jest potrzebne w naszym organizmie, jakie funkcje pełni, jakie są objawy jego niedoboru i jak podnieść jego poziom za pomocą diety. Dziś natomiast opowiem, jakie badania wykonać, aby ocenić, jak funkcjonuje gospodarka żelaza w naszym organizmie. Naprawdę warto to wiedzieć!

Otóż badanie samego żelaza we krwi nie jest wystarczające i miarodajne! Tutaj dodatkowo oprócz żelaza powinno zrobić się kilka innych badań, żeby uzyskać pełen obraz. Pakiet takich naprawdę podstawowych badań do oceny gospodarki żelazem w naszym organizmie powinien obejmować:
1. Morfologię z rozmazem, ważne tutaj są takie parametry, jak HGB, RBC, MCV, MCH, MCHC,
2. Żelazo,
3. Ferrytynę,
4. Transferrynę,
5. sTfR,
6. CRP,
7. TIBC,
8. Krzywa wchłaniania żelaza,
9. Hepcydyna,
10. Badanie na krew utajoną w kale.

Teraz omówimy krótko każdy z nich:

Hemoglobina – żelazo hemowe, które występuje w naszej krwi jest tworzone bezpośrednio w szpiku kostnym, jako hemoglobina w czerwonych krwinkach. Molekuły żelaza transportują tlen z płuc do tkanek i dwutlenek węgla z tkanek do płuc.
Wartości referencyjne:
– dla mężczyzn: 13-18 g/dl
– dla kobiet: 12-16 g/dl
Warto również zwrócić uwagę na wskaźniki takie jak MCV, MCH i MCHC. MCV określa ilość, natomiast MCH i MCHC określa stężenie hemoglobiny w poszczególnej krwince. Gdy MCV jest niskie oraz hemoglobina i czerwone krwinki też są niskie to przeważnie wskazuje to na niedobór żelaza. Z kolei gdy MCV jest wysokie wskazuje to na niedobory kwasu foliowego, witaminy B6 lub B12.

Żelazo w surowicy – jest dostępne we krwi tylko w ilościach śladowych, ponieważ w większych działa już toksycznie. W ciągu dnia waha się nawet o 100%, dlatego nie jest dobrym wskaźnikiem oceny przemiany żelaza.
Wartości referencyjne: 10-25µmol/l

Niski poziom samego żelaza we może świadczyć o:
1. Zaburzeniach wchłaniania żelaza w przewodzie pokarmowym,
2. Zbyt małej ilości dostarczanego żelaza w pokarmach,
3. Utracie żelaza przez przewód pokarmowy, drogi moczowe lub płciowe,
4. Nadmiernym odkładaniu żelaza w tkankach,
5. Stanach zwiększonego zapotrzebowania na żelazo,
6. Niedoborze miedzi.

Z kolei wysoki poziom żelaza może świadczyć o:
1. Nadmiernym wchłanianiu żelaza z przewodu pokarmowego (zwłaszcza u osób cierpiących na niedokrwistość hemolityczną),
2. Nadmiernej podaży żelaza pozajelitowego (u pacjentów, u których wykonuje się częste transfuzje krwi lub podaje preparaty żelaza),
3. Zbyt dużej ilość przyjmowanego żelaza w pokarmach,
4. Ostrym zapaleniu wątroby,
5. Chorobie nerek,
6. Zatruciu ołowiem,
7. Nadmiernym uwalnianiu się żelaza z komórek i nieprawidłowym rozmieszczeniu żelaza.

Ferrytyna – białko, które magazynuje ok. 4500 cząsteczek żelaza. Pokazuje ogólną ilość żelaza magazynowanego w organizmie. Znajduje się głównie w wątrobie, śledzionie i szpiku kostnym oraz w małej części w surowicy krwi. Jej wartości referencyjne są następujące:
– dla mężczyzn: 33-266 ng/ml
– dla kobiet: 20 – 167 ng/ml
Z kolei dla osób cierpiących na choroby autoimmunologiczne optymalny poziom ferrytyny wynosi ok. 90-110 ng/ml.

Transferryna – białko transportujące żelazo, wytwarzane przez wątrobę. Wiąże wolne żelazo w surowicy i transportuje je do komórek. Podwyższony poziom transferryny występuję w czasie ciąży i niedoboru żelaza, a obniżony przy chronicznych zapaleniach, guzach, nadmiarze żelaza i hemolizie.
Wartości referencyjne: 2,00-3,60g/l

sTfR – rozpuszczalny receptor transferryny. Receptory te przylegają do zewnętrznych ścianek komórek czerwonych ciałek krwi i przyjmują żelazo związane z białkami. Przy niedoborze żelaza wzrasta ilość uwalnianych rozpuszczalnych receptorów transferryny. Jest to pewny parametr podwyższonego zapotrzebowania na żelazo.
Wartości referencyjne: 0,83-1,76mg/dl

CRP (białko C-reaktywne) – białko osocza z grupy tzw. białek ostrej fazy, które są produkowane przez wątrobę, a ich stężenie zwiększa się w przypadku stanu zapalnego w organizmie. Badanie CRP przy sprawdzaniu gospodarki żelazem jest konieczne, ponieważ poziom żelaza magazynowanego wzrasta w stanach zapalnych. Najlepiej zrobić High-Sensitivity CRP (hs-CRP), czyli wysoko czułe, które pozwala na precyzyjne oznaczanie niskich stężeń CRP nie przekraczających wartości dodatnich dla stanów zapalnych wykrywanych normalnym testem CRP. Bardzo dobrze sprawdza się to przy chronicznych lub ukrytych stanach zapalnych. CRP powinno być niższe niż 1 mg/l.
Wartości referencyjne:
CRP <1 mg/l – małe ryzyko sercowo-naczyniowe
CRP 1-3 mg/l – umiarkowane ryzyko sercowo-naczyniowe
CRP >3 mg/l – duże ryzyko sercowo-naczyniowe

Warto też rozważyć badanie całkowitej zdolności wiązania żelaza i (TIBC) i utajonej zdolności wiązania żelaza (UIBC).

Stopnie niedoboru żelaza na podstawie wyników laboratoryjnych ocenia się następująco:

Początkowy niedobór żelaza (przedutajony):
– w normie: transferryna, sTfR, hemoglobina, żelazo
– wartość nieznacznie obniżona: ferrytyna

Zaawansowany niedobór żelaza (utajony):
– w normie: hemoglobina
– wartość nieznacznie podwyższona: transferryna, sTfR
– wartość obniżona: ferrytyna, żelazo

Ostry niedobór żelaza (jawny):
– wartość nieznacznie obniżona: hemoglobina
– wartość podwyższona: transferryna, sTfR
– wartość znacznie obniżona: ferrytyna
– wartość obniżona: żelazo

Jak widać ocena poziomu żelaza w naszym organizmie nie jest wcale taka prosta i nie wystarczy zbadać poziomu samego żelaza. Ważne jest badanie także innych parametrów, które są powiązane z żelazem i razem odpowiadają za jego gospodarkę w organizmie. Zwróćcie również uwagę, że hemoglobina, czyli morfologia obniża się dopiero przy ostrym niedoborze żelaza w organizmie. Oznacza to, że długo przed jego niedoborem nie widać tego w morfologii, która obniża się dopiero, gdy stan jest już naprawdę poważny. Z tego względu bądźcie czujni i nie lekceważcie żadnych objawów!

Bibliografia:
1. Ursinus L., „Co mówi Twoja krew?”
2. P. Pitchrord, „Odżywianie dla zdrowia”
3. Wallach J., „Interpretacja badań laboratoryjnych”
4. Szkolenie Interpretacja Badań Laboratoryjnych prowadzone przez Monikę Gackowską
Wydrukuj

2 komentarze do “Jak powinna wyglądać pełna diagnostyka poziomu żelaza w organizmie?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *