Dieta w Hashimoto

Na początku zacznijmy od kilku słów wyjaśnienia czym jest choroba Hashimoto?
Zapalenia tarczycy typu Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną, inaczej określaną jako przewlekłe limfocytowe zapalnie tarczycy, które prowadzi do zniszczenia gruczołu tarczycowego. Choroba ta swoją nazwę wzięła od nazwiska japońskiego lekarza Hakaru Hashimoto, który jako pierwszy opisał ją w 1912 r. Dużo częściej zapadają na nią kobiety niż mężczyźni, prawdopodobnie ze względu na udział estrogenów.

Hashimoto ma podłoże autoimmunologiczne, co oznacza, że układ odpornościowy wytwarza przeciwciała, które atakują i niszczą organizm, w tym przypadku tarczycę i prowadzą do zaniku komórek pęcherzykowych gruczołu. Rozwija się ona bardzo wolno i przez wiele lat może nie dawać żadnych objawów. W początkowym okresie może wystąpić przemijająca, najczęściej łagodna nadczynność tarczycy, następnie po krótko trwającym okresie eutyreozy pojawia się postępująca niedoczynność wynikająca ze zniszczenia w procesie autodestrukcji tkanki tarczycowej. Początkowy okres Hashimoto jest często określany, jako subkliniczna niedoczynność tarczycy, gdzie mamy normalne T4 i T3, a podwyższone jest TSH. Następnie dochodzi do jawnej niedoczynności, stopniowego niszczenia tarczycy, wyczerpania się jej zdolności kompensacyjnych i niedoboru hormonów. W miarę przebiegu Hashimoto zasoby hormonalne stopniowo się wyczerpują na skutek postępującej destrukcji i dochodzi do rozwoju pełnoobjawowej niedoczynności tarczycy.

W przebiegu choroby obserwuje się:
1. Rozlane nacieki limfocytarne tarczycy.
2. Destrukcję komórek pęcherzykowych tarczycy.
3. Wytwarzanie autoprzeciwciał przeciwtarczycowych skierowanych przeciw tyreoperoksydazie (anty-TPO) i przeciwko tyreoglobulinowe (ATG).
4. Zmiany ekspresji cząsteczek-mediatorów apoptozy Fas i FasL na powierzchni tyreocytów.
5. Wzmożoną proliferację tkanki włóknistej w tarczycy.

Objawy Hashimoto są bardzo podobne do tych w niedoczynności tarczycy, a dodatkowo mogą wystąpić zaburzenia oddychania czy połykania, chrypka, a czasami nawet ból gardła. Często też pojawiają się bóle w klatce piersiowej i bóle stawów. Osoby z Hashimoto dodatkowo częściej chorują na choroby serca i raka tarczycy. Kobiety mają większe ryzyko poronienia ciąży lub urodzenia dziecka upośledzonego intelektualnie.

Jak zdiagnozować Hashimoto?
W celu diagnostyki należy wykonać badania z krwi: TSH, FT4, FT3, ATPO, ATG oraz USG tarczycy. Wyniki świadczące o chorobie będą kształtowały się następująco:
– TSH w normie lub podwyższone,
– FT4 niskie
– FT3 niskie
– zwiększenie stężenia przeciwciał TPO (przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej) i ATG (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinowe)
– USG może pokazać powiększenie tarczycy z hypoechogenicznym obrazem miąższu, nacieki limfocytarne, zwłóknienia, a zmiany mogą dotyczyć całego gruczołu lub tylko jednego płata.
Warto wykonać też inne pomocnicze badania, które pomogą ocenić powikłania Hashimoto, niedoczynności tarczycy i różne niedobry: morfologia z rozmazem, lipidogram, mocznik, kreatynina, próby wątrobowe, fosfataza alkaliczna, żelazo, ferrytyna, krzywa glukozowo-insulinowa, markery stanu zapalnego.

Ciekawostka!
„Podwyższone stężenie przeciwciał anty-TPO we krwi obwodowej występuje prawie u 80% pacjentów z chorobą Hashimoto, a u ponad 60% chorych w tej grupie miana anty-TPO są bardzo wysokie. U mniejszej liczby pacjentów (około 50%) również stężenie przeciwciał przeciw tyreoglobulinie (anty-TG) jest wyraźnie podwyższone, jednak ani anty-TPO, ani tym bardziej anty-TG, nie są parametrami patognomonicznymi w tej chorobie. Warto podkreślić, że stężenia przeciwciał anty-TPO i anty-TG nie wykazują korelacji ze stanem czynnościowym tarczycy, ani typem dysfunkcji tego gruczołu. Nie są również czynnikami prognostycznymi wystąpienia niedoczynności tarczycy w przebiegu choroby. Stężenie anty-TPO ma natomiast wpływ na intensywność nacieków limfocytarnych w gruczole tarczowym i stopień uszkodzenia tego gruczołu.”

Co może być przyczyną Hashimoto?
Wśród czynników ryzyka wyróżnia się:
1. Czynniki genetyczne – związane z obecnością określonych genów. Tu jednak bardzo ważna jest epigenetyka, czyli to, jak nasz styl życia wpłynie na geny, na ich ekspresję.
2. Czynniki środowiskowe:
– brak równowagi hormonalnej
– nadmiar jodu
– infekcje bakteryjne i wirusowe
– nietolerancje i alergie pokarmowe
– dysbioza jelitowa
– nieszczelność jelitowa
– SIBO
– przewlekły stres
– zbyt krótki i słabej jakości sen
– toksyny, metale ciężkie
– niektóre lekarstwa
– zanieczyszczenia powietrza
– niedobory składników odżywczych, np. selenu
– substancje antyodżywcze
– palenie papierosów

letroxJak wygląda leczenie Hashimoto?
W leczeniu konwencjonalnym Hashimoto zazwyczaj podaje się hormon w postaci tabletek, którego uszkodzona tarczyca nie jest w stanie wytworzyć, czyli tyroksynę. Czasami też pacjenci przyjmują T3. Jednak terapia hormonalna nie wyleczy Hashimoto, które jest przecież chorobą autoimmunologiczną, a wiec mamy problem z układem odpornościowym. Podawanie hormonów nie spowoduje zatrzymania produkcji przeciwciał, które nadal będą niszczyły tarczycę. Jak więc widać, same branie Euthyroxu czy Letroxu nie rozwiąże problemu. Trzeba tutaj zająć się przede wszystkim układem odpornościowym. Leczenie T4 ma na celu jedynie łagodzenie objawów, zmniejsza rozmiary wola, wyrównuje niedobór endogennej tyroksyny, zapobiega wzrostowi stężenia TSH, w niewielkim stopniu wpływa też na zmniejszenie stężenia anty-TPO, ale raczej dzięki zwolnieniu czynności tyreocytów niż przez bezpośrednie działanie immunosupresyjne. Biorąc też T4 nie wolno zapominać a prawidłowych zasadach przyjmowania leków, o których piszę tutaj.

Choroby tarczycy a masa ciała
Niektórzy sądzą, że niewielkie różnice w funkcjonowaniu tarczycy wpływają na zmiany składu, temperatury ciała oraz poziom całkowitego i spoczynkowego wydatku energetycznego, co z kolei sprzyja przyrostowi masy ciała i występowaniu otyłości centralnej (brzusznej). Natomiast inni twierdzą, że nie można jednoznacznie określić czy wpływ na występowanie otyłości mają zaburzenia w funkcji tarczycy czy też otyłość wpływa na zmiany w gospodarce hormonów tarczycowych. Podejrzewa się, że prawdopodobnie oba te mechanizmy mają równie duże znaczenie.

Choroby powiązane z Hashimoto
Tarczyca jestem jednym z bardzo ważnych elementów zarządzających naszym organizmem. Z tego względu choroby tarczycy są powiązane z innymi dolegliwościami zdrowotnymi, które trzeba również zdiagnozować, a potem wyleczyć. Bardzo często łączy się z takimi chorobami jak: cukrzyca typu I, stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów, celiakia, łuszczyca, toczeń rumieniowaty układowy, choroba Addisona, niedokrwistość złośliwa, nadczynność przytarczyc i lupus. Oprócz typowych objawów Hashimoto pacjenci zauważają u siebie zaburzenia trawienia i wchłaniania pokarmów, przewlekłe zmęczenie, niepokój, depresję czy alergie. Dodatkowo towarzyszą im takie problemy jak: refluks, niedobory pokarmowe, anemia, przepuszczalne jelito, alergie pokarmowe, choroby błon śluzowych jamy ustnej czy niedoczynność nadnerczy. Układ immunologiczny jest przeciążony i równocześnie utrzymuję się hipoglikemia, dysbioza przewodu pokarmowego, niski poziom kwasów żołądkowych i witaminy B12, stan zapalny. Z tych właśnie powodów włączenie tylko hormonów tarczycy nie rozwiąże problemu. Konieczna jest również zmiana stylu życia.

A teraz po przy długim słowie wstępu, ale uważam, że bardzo potrzebnym, przechodzimy do sedna.

Jak powinna wyglądać dieta w Hashimoto?
Od razu podkreślę, że prawidłowo zbilansowana dieta, bogata w składniki odżywcze i ograniczająca składniki antyodżywcze ma ogromny wpływ na stan zdrowia pacjenta. Ważne jest też to, że powinna być indywidualnie dostosowana do osoby chorej. Tylko wtedy będzie skuteczna, ponieważ często współwystępują inne problemy zdrowotne, którymi trzeba się zająć. Przede wszystkim należy wykluczyć wszelkiego rodzaju przetworzone, gotowe produkty, fast foody, słodycze, słone przekąski, przetworzone mięsa, wędliny, słodkie napoje, alkohol, palenie papierosów itp. Dieta powinna składać się z naturalnych, nieprzetworzonych produktów, być bogata w warzywa i owoce. Osoby z Hashimoto powinny zjadać 4-5 posiłków dziennie w miarę regularnych odstępach czasu. Pozwoli to na utrzymanie stałego poziomu glukozy we krwi. Należy też wystrzegać się zbyt dużych restrykcji kalorycznych, ponieważ może to doprowadzić do niedożywienia białkowo-kalorycznego, wzrostu poziomu TSH i kortyzolu, co jeszcze bardziej pogorszy pracę tarczycy. Ważne jest, żeby dieta miała charakter przeciwzapalny, ponieważ w Hashimoto występuje przewlekły stan zapalny. Należy zwiększyć udział białka, które jest potrzebne do syntezy hormonów tarczycy. Aminokwas tyrozyna łączy się z jodem i w ten sposób powstają prekursory do syntezy hormonów tarczycy. Białko także zwiększa termogenezę, co jest korzystne u osób z nadwagą. Może to być chude mięso drobiowe, z indyka, ryby, jajka, a także rośliny strączkowe i nabiał, jeśli są dobrze tolerowane. Jeśli chodzi o węglowodany, to powinno się postawić na te o niskim i średnim indeksie oraz ładunku glikemicznym. Pozwala to na unormowanie poziomu glukozy we krwi i zapobiega występowaniu poposiłkowej hiperinsulinemi. Dobre będą produkty pełnoziarniste, które zawierają więcej błonnika, witamin i składników mineralnych. Odpowiednia ilość błonnika pomaga łagodzić często występujące u osób z Hashimoto zaparcia, które są wynikiem spowolnionej perystaltyki jelit. Pomaga także utrzymać uczucie sytości, ogranicza wchłanianie glukozy i tłuszczów, zmniejszając poziom cholesterolu oraz wiąże toksyczne związki i pomagając wydalić je na zewnątrz. Nie wolno jednocześnie zapomnieć o zwiększeniu ilości wody! Z drugiej strony też nie wpadajmy ze skrajności w skrajność i nie przesadzajmy z błonnikiem, ponieważ jego nadmiar może utrudniać wchłanianie witamin i składników mineralnych. Oczywiście nie można też zapominać o dobrej jakości tłuszczach, czyli jednonienasyconych i wielonienasyconych kwasach tłuszczowych. Nawet redukując tkankę tłuszczową, nie wolno unikać tłuszczów w diecie, ponieważ ich niedobór może nasilać zaburzenia funkcjonowania układu immunologicznego i hormonalnego, a także prowadzić do niedoborów witamin w nich rozpuszczalnych. Poleca się tutaj oliwę z oliwek, awokado, olej lniany, olej z czarnuszki, pestki, orzechy, olej z wiesiołka, tłuste ryby morskie.

Brokuł i kalafiorZwiązki goitrogenne
W przypadku Hashimoto bardzo często mówi się o ograniczeniu czy nawet eliminacji związków goitrogennych, czyli wolotwórczych. Znajdują się one przede wszystkim w warzywach kapustnych, czyli w kapuście, brukselce, brokułach, kalafiorze, rzepie, kalarepie, a także w soi, orzeszkach ziemnych, kaszy jaglanej, szpinaku, gruszkach czy truskawkach. Ich negatywne działanie polega na wiązaniu się z jodem i zaburzaniu jego wchłaniania do cząsteczek hormonów tarczycy. Jednak obróbka termiczna tych produktów w dużym stopniu prowadzi do inaktywacji tych związków, więc nie należy ich całkowicie eliminować z diety, a nawet warto je jeść, ponieważ zawierają mnóstwo cennych witamin i minerałów. Musielibyśmy jeść naprawdę ogromne ilości tych produktów, żeby naprawdę nam zaszkodziły. Także nie ma czego się bać, jeśli co jakiś czas zjemy surową kalarepę, a tym bardziej ugotowane brokuły. Jedynie należy bardzo uważać z soją, ponieważ może ona niekorzystnie wpływać na układ hormonalny, upośledzać wchłanianie leków i tym samym jeszcze bardziej pogarszać stan osoby chorej. Więcej o warzywach krzyżowych w aspekcie tarczycy pisałam tutaj.

Produkty mleczne a Hashimoto
Mleko i produkty mleczne z supermarketów, które są sprzedawane na skalę przemysłową nie są najlepszej jakości. Kazeina z produktów mlecznych wykazuje duże zdolności antygenowe, może drażnić jelita, a to m.in. w nich zachodzi konwersja hormonów tarczycy, więc nie jest ona wskazana. Również bardzo często u osób z Hashimoto występuje nietolerancja laktozy i jej eliminacja z diety powodowała obniżenie TSH. Jeśli już chcemy spożywać produkty mleczne powinniśmy robić to w umiarkowanych ilościach i wybierać produkty jak najlepszej jakości, jak najmniej przetworzone, bez różnych dodatków chemicznych. Warto tutaj też pomyśleć o zamiennikach roślinnych i włączyć np. mleko migdałowe, kokosowe, ryżowe, orzechowe.

A co z glutenem?
Białko gliadyna ma podobną strukturę morfologiczną do tkanki tarczycowej i stanowi jedną z frakcji tworzącą gluten. Przyjmuje się, że gliadyna zawarta w glutenie powoduje produkcję przeciwciał przeciwko niej przez układ immunologiczny, a powstałe antyciała mogą atakować tarczycę. Często podkreśla się duży związek Hashimoto i celiakii lub nadwrażliwości na gluten, dlatego zastosowanie diety bezglutenowej może okazać się zasadne. Warto jednak wcześniej przeprowadzić diagnostykę w tym kierunku. Jeśli u osoby z Hashimoto zostanie rozpoznana celiakia, to wyeliminowanie glutenu poprawi funkcjonowanie tarczycy i zmniejszy liczbę przeciwciał. Dieta bezglutenowa może wygasić proces zapalny przy jednoczesnym zmniejszeniu dolegliwości towarzyszących chorobie. Wpływa również na obniżenie poziomu TSH. A jeśli ktoś obawia się, że nie będzie miał czego jeść na diecie bezglutenowej polecam ten artykuł.

Występują także bardzo ważne związki, które są niezbędne do prawidłowej pracy tarczycy i powinna w nie obfitować dieta osoby chorej na Hashimoto. Są to przede wszystkim:
Orzechy włoskie1. Kwasy tłuszczowe omega 3 – poprawiają konwersję T4 do T3 w wątrobie i wrażliwość tkanek na działanie hormonów tarczycy oraz zmniejszają stany zapalne. Dodatkowo pomagają zmniejszyć lipogenezę. Ważny jest odpowiedni stosunek kwasów omega 3 do omega 6, który nie powinien być wyższy niż 1:4. Źródłem omega 3 są przede wszystkim ryby morskie, olej lniany, siemię lniane, olej rzepakowy, orzechy włoskie.
2. Jod – wchodzi w skład hormonów tarczycy, potrzebny jest do wytwarzania tyroksyny i trójjodotyroniny oraz prawidłowej pracy tarczycy. Jego niedobór skutkuje niewystarczającą ich produkcją, co najpierw powoduje wzrost stężenia TSH, a następne obniżenie poziomu hormonów tarczycowych. Ponadto niedobór jodu powoduje ograniczenie wzrostu oraz powiększenie gruczołu tarczycy i powstanie wola. Jednak należy z nim szczególnie uważać, bo o ile przy samej niedoczynności tarczycy może pomóc, to już w przypadku Hashimoto może zaszkodzić poprzez nasilenie odpowiedzi zapalnej układu odpornościowego. Wśród źródeł jodu wyróżniamy sól kuchenną jodowaną, ryby, owoce morza, wodorosty morskie. Jednak jod z soli bardzo szybko się ulatnia i łatwo dochodzi do jego utraty podczas gotowania i samego przechowywania. Naprawdę polecam zbadać sobie poziom jodu.
3. Selen – w największych ilościach znajduje się w tarczycy, wchodzi w skład wielu enzymów-selenoprotein i bierze udział w metabolizmie hormonów tarczycy. Uczestniczy w budowie peroksydazy glutationowej, która ma silne właściwości antyoksydacyjne i chroni tarczycę przed szkodliwym działaniem reaktywnych form tlenu czy nadtlenku wodoru. Selen bierze również udział w dejodynazie, w której zachodzi konwersja T4 do aktywnej T3. Jego niedobór może wpływać na uszkodzenie struktury tarczycy, obniżenie aktywnej T3 i nasilenie przebiegu autoimmunologicznego zapalenia tarczycy. Jednak, aby selen spełniał swoją funkcję, niezbędna jest prawidłowa podaż jodu. Długotrwały niedobór selenu może być przyczyną złej przyswajalności jodu, co nasila rozwój objawów niedoczynności tarczycy. Źródłem selenu są m.in. ryby, skorupiaki, krewetki, sardynki, jajka, orzechy brazylijskie, grzyby, czosnek.
4. Cynk – działa antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie, wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego, bierze udział w metabolizmie białek, tłuszczów i węglowodanów. Przy jego niedoborze podnoszą się przeciwciała ATPO i ATG. Wchodzi w skład białek receptorowych trójjodotyroniny, a wiec jego niedobór wpływa także na obniżone stężenie hormonów tarczycy, a co się z tym wiąże spada spoczynkowe tempo przemiany materii. Niedobory cynku mogą wynikać z nieprawidłowej, mało urozmaiconej diety. Jednakże na stężenie cynku w osoczu może wpływać również długotrwały stres, infekcje oraz doustne przyjmowanie hormonów żeńskich. Wchłanianie tego pierwiastka może być utrudnione podczas długo trwałej suplementacji dużych dawek miedzi. Znajdziemy go w mięsie, serach, kakao, pestkach, orzechach, nasionach, produktach zbożowych, roślinach strączkowych, jajkach.
5. Żelazo – składnik enzymu peroksydazy jodującej, biorącej udział w syntezie hormonów tarczycy. Jego niedobór wpływa na obniżoną produkcję hormonów tarczycy, pogorszenie ich konwersji oraz wzrost TSH. Niedobór żelaza najczęściej związany jest z niską zawartością przyswajalnych form tego pierwiastka w pożywieniu lub zaburzeniami w procesie jego wchłaniania. Źródłem żelaza jest wątróbka, wołowina, wieprzowina, jajka, pestki dyni, amarantus, kakao.
6. Witamina D3 – jej receptory znajdują się w tkance tarczycowej. Zmniejsza wytwarzanie cytokin prozapalnych oraz wpływa na regulację układu odpornościowego. Jej niedobory bardzo często występują u osób z Hashimoto. Zaobserwowano, że im ktoś ma niższy poziom witaminy D3, tym wyższy ma poziom TSH. Dodatkowo niedobór witaminy D3 u osób z Hashimoto może zaburzać absorpcję wapnia w jelitach. Jej źródłem są tłuste ryby morskie, mięso, produkty mleczne, a także promieniowanie UVB. Jednak bardzo często potrzebna jest suplementacja, zwłaszcza w okresie od września do kwietnia.
7. Witamina B12 – niedokrwistość wynikająca z niedoboru witaminy B12 bardzo często współwystępuje z Hashimoto. Jej źródłem są mięso, mleko, jajka, ryby. Nie występuję w produktach roślinnych.
Ogórki kiszone8. Antyoksydanty (np. witaminy A, E C) – zmniejszają stres oksydacyjny, walczą z wolnymi rodnikami, które też negatywnie wpływają na tarczycę. Znajdziemy je przede wszystkim w różnego rodzaju warzywach i owcach.
9. Probiotyki – problemy z jelitami nierozerwalnie związane są z Hashimoto, z tego względu zadbanie o prawidłową mikroflorę jelitową jest konieczne dla poprawy stanu zdrowia. Pomogą tutaj naturalne probiotyki jak kapusta kiszona czy ogórki kiszone, ale bardzo często wato też włączyć probiotyki w tabletkach.
Spośród wyżej wymienionych związki takie jak jod, selen, cynk, żelazo oraz witamina D są składnikami stanowiącymi tzw. kofaktory, czyli związki umożliwiające zachodzenie reakcji enzymatycznych niezbędnych w produkcji hormonów.

Hashimoto nie da się całkowicie wyleczyć, ale można wprowadzić w stan remisji. Dzięki temu osoba chora nie będzie odczuwała negatywnych objawów choroby. Uważam, że niezbędna jest do tego indywidualnie dobrana dieta oparta na powyższych zasadach, aktywności fizycznej oraz prawidłowa kondycja psychiczna.

Bibliografia:
1. Zakrzewska E., Zegan M., Michota-Kotulska E., „Zalecenia dietetyczne w niedoczynności tarczycy przy współwystępowaniu choroby Hashimoto”
2. Ratajczak A.E., Moszak M., Grzymisławski M., „Zalecenia żywieniowe w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto”
3. Kus K., Zielińska K., Zaprutko T., Ratajczak P., Nowakowska E., „Choroba Hashimoto – efektywność diety bezglutenowej”
4. Zagrodzki P., Kryczyk J., „Znaczenie selenu w leczeniu choroby Hashimoto”
5. Borawska M.H., Markiewicz-Żukowska R., Dziemianowicz M., Socha K., Soroczyńska J., „Wpływ nawyków żywieniowych i palenia papierosów na stężenie cynku w surowicy krwi kobiet z choroba Hashimoto.”
6. Stolińska H., Wolińska D., „Składniki pokarmowe istotne w niedoczynności tarczycy.”
7. Omeljaniuk W.J., Dziemanowicz M., Naliwajko S.K., Bartosiuk E., Markiewicz-Żukowska R., Borawksa M.H., „Ocena sposobu żywienia pacjentek z chorobą Hashimoto.”
8. Przybylik-Mazurek E., Hubalewska-Dydejczyk A., Huszno B., „Niedoczynność tarczycy na tle autoimmunologicznym”.
9. Łącka K., Maciejewski A., „Współczesne poglądy na temat etiopatogenezy autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroby Hashimoto).”
10. Janczy A., Małgorzewicz S., „Skuteczność diety redukcyjnej u pacjentek z chorobą Hashimoto.”
11. Cabot S., Jasinska M., „Leczenie Chorób Tarczycy. Holistyczne Metody Poprawy Pracy Tarczycy”
12. Wentz I., M. Nowosadzka, „Zapalenie Tarczycy Hashimoto”
13. Wentz I., „Hashimoto. Jak w 90 dni pozbyć się objawów i odzyskać zdrowie.”
Wydrukuj

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *