Za regulację biologiczną zapotrzebowania na żywność odpowiadają ośrodki głodu i sytości. Znajdują się one w podwzgórzu, które jest częścią międzymózgowia. W międzymózgowiu zlokalizowana jest ośrodkowa regulacja metabolizmu, a podwzgórze odpowiada za zachowania instynktowne oraz wiele funkcji wegetatywnych.

Mózg

Ośrodek głodu znajduje się w bocznej części podwzgórza. Pobudzenie tej części sprawia, że zaczynasz poszukiwać pokarmu, a następnie go spożywać. Natomiast uszkodzenie tej części powoduje afagię, czyli zahamowanie łaknienia.

Ośrodek sytości umiejscowiony jest w brzuszno-przyśrodkowej części podwzgórza. Gdy dojdzie do jej pobudzenia, następuje zatrzymanie pobierania pożywienia. Jej uszkodzenie prowadzi do hiperfagii, czyli nadmiernego spożycia pokarmu.

Ośrodki głodu i sytości odbierają informacje o aktualnym stanie przewodu pokarmowego i organizmu. Wyróżnia się sygnały motoryczne, metaboliczne, hormonalne oraz termiczne. Przy czym każdy sygnał powodując pobudzenie jednego z ośrodków, na drugi działa w sposób hamujący.

Sygnały motoryczne działają za pomocą mechanoreceptorów i związane są z rozszerzaniem i kurczeniem się ścian żołądka. Jeśli przez pewien okres czasu nic nie jesz, ściany żołądka się obkurczają i czujesz głód. Gdy zjesz posiłek, następuje rozszerzenie ścian żołądka i odczuwasz sytość. Jednak czas dojścia sygnału z żołądka do podwzgórza trwa zazwyczaj kilkanaście minut. Stąd właśnie wywodzi się popularne twierdzenie, że posiłki należy jeść powoli. Podsumowując i najprościej mówiąc, gdy masz pusty żołądek jesteś głodny, a gdy zostanie on zapełniony odczuwasz sytość.

Sygnały metaboliczne związane są z koncentracją we krwi glukozy, aminokwasów oraz wolnych kwasów tłuszczowych. Po strawieniu węglowodanów i białek we krwi następuje wzrost glukozy i aminokwasów, które sprawiają, że czujesz sytość. Natomiast, gdy we krwi wzrasta poziom wolnych kwasów tłuszczowych, zostaje pobudzony ośrodek głodu. Związane jest to z tym, że tłuszcze stanowią zapasowe źródło energii.

Sygnały hormonalne, jak sama nazwa mówi, związane są z działaniem hormonów. Największą role ogrywa tutaj insulina, hormon wydzielany przez trzustkę. Insulina zmniejsza poziomu cukru (glukozy) we krwi i utrzymuje go na właściwym poziomie. Dodatkowo reguluje tryb pracy praktycznie wszystkich komórek. Jeśli w naszym organizmie długotrwale będzie występował wysoki poziom insuliny, spowoduje to powstanie insulinooporności. Obniży się wrażliwość komórek na jej działanie, co może spowodować rozwój cukrzycy typu II. Z insuliną związana jest leptyna, hormon wytwarzany przez tkankę tłuszczową. Leptyna informuje mózg, jakimi rezerwami zasobów energii dysponuje organizm. Wzmacnia ona uczucie sytości, poprzez zahamowanie wytwarzania neuropeptydów odpowiedzialnych za odczuwanie głodu. Jednak często wysoki poziom leptyny zamiast pobudzić ośrodek sytości, powoduje wytworzenie oporności na nią, dokładnie tak, jak w przypadku insuliny. W wyniku tego mamy do czynienia z leptynoopornością i następuje nadmierne spożycie pokarmów. Podsumowując, pod wpływem wysokiego poziomu insuliny tworzy się tkanka tłuszczowa, ponieważ nadmiar glukozy, organizm przechowuje w formie tłuszczu, a im więcej tkanki tłuszczowej, tym większa jest produkcja leptyny. Organizm przestaje reagować i nadal odczuwamy głód. Jednak zarówno zagadnienie isulinooporności, jak i leptynooporoności opisze w następnych wpisach, ponieważ jest to bardzo obszerny temat. Natomiast w aspekcie sygnałów hormonalnych należy jeszcze wspomnieć o cholecystokininie oraz hormonie szczęścia, czyli serotoninie, o którym każdy na pewno słyszał. Cholecystokininia jest hormonem wydzielanym przez ściany jelita cienkiego oraz śluzówkę dwunastnicy na skutek spożycia pokarmów Podwyższony poziom cholecystokininy powoduje odczucie sytości, natomiast obniżenie jej poziomu wywołuje uczucie głodu. Na wzrost wydzielania cholecystokininy wpływają głównie związki powstające w wyniku trawienia tłuszczów. Natomiast rolą serotoniny jest hamowanie apetytu głównie na węglowodany.

Sygnały termiczne działają za pomocą termoreceptorów, które znajdują się przede wszystkim w skórze. Zadaniem termoreceptorów jest utrzymanie odpowiedniej temperatury ciała, niezależnie od temperatury otoczenia. Pozwalają na dostosowanie wielkości spożycia pokarmów do aktualnych potrzeb energetycznych organizmu. Termoreceptory odpowiadają za zmniejszenie apetytu latem lub gdy masz wysoką gorączkę, natomiast powodują zwiększone uczucie głodu zimą.

Należy też zaznaczyć, że w regulacji spożywania pokarmów biorą udział zmysły smaku, węchu i wzroku. Znajdują się one w korze mózgowej. Gdy jesteś głodni, Twoje zmysły zwiększają swoją wrażliwość. Wpływa to na poszukiwanie pożywienia i większe odczucia smakowitości pokarmu. Z kolei, jeśli jesteś najedzony, stajesz się mniej wrażliwy na zapach i smak pokarmu. Jesz bez większej przyjemności lub tracisz ochotę na dalszą konsumpcję.

jedzenie

Ponadto spożywanie pokarmów ma także psychologiczne podłoże. Stany takie jak strach, ból, zdenerwowanie, stres mogą spowodować, że przestaniesz odczuwać głód lub wywołać skłonności do nadmiernego jedzenia i przejadania się.

Pamiętaj, że apetyt i głód to dwa różne pojęcia i nie zawsze występują równocześnie. Apetyt związany jest przede wszystkim z przyjemnościowym i jakościowym wyborem i spożywaniem pokarmu. Jest to chęć zjedzenia jakiegoś konkretnego produktu. Możesz nie czuć głodu, ale mieć apatyt na jakiś pyszny produkt i skonsumować go. Zdarzają się także stany, gdy jesteś głodny, ale nie ma apetytu na proponowany posiłek.

Zwracam uwagę jeszcze na instynktowne mechanizmy spożycia pokarmów. Mają one na celu dostosowanie spożycia poszczególnych pokarmów do obecnego zapotrzebowania organizmu, aby zapewnić mu rozwój oraz sprawne funkcjonowanie. Działanie tych mechanizmów obserwuje się głównie u zwierząt, które mając dostęp do wielu rodzajów pożywienia, potrafią wybrać ten pokarm, który najlepiej zapewni im wzrost. Jednak u ludzi, szczególnie dorosłych, mechanizmy instynktowne zostały zaburzone. Ludzie przy wyborze kierują się przede wszystkim takimi czynnikami, jak: wiedza o wartości odżywczej produktu, reklama, cena, tradycja religia itp.

Jak widzisz na Twoje odczucia głodu i sytości wpływa wiele czynników. Jest to dosyć skomplikowany proces. Mam jednak nadzieję, że teraz trochę będzie to wszystko dla Ciebie jaśniejsze, a w kolejnych wpisach, będę dokładniej objaśniać, jak to wszystko działa.

Bibliografia:
Książki z kursu prowadzonego przez Akademię Dietetyki

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Cześć!

Nazywam się Marta Skoczeń. Dietetyka to moja praca i pasja. Uwielbiam pomagać ludziom w rozwiązywaniu ich problemów zdrowotnych. Chcę pokazać, że za pomocą odpowiedniej diety i aktywności fizycznej można zmienić swoje życie na lepsze.

Odbierz darmowy rozdział

Zapisz się do newslettera i odbierz darmowy rozdział mojego ebooka „Niedoczynność tarczycy i Hashimoto w pigułce”.

Ta strona korzysta z ciasteczek (pliki cookies), aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie. Przekazując swoje dane w trakcie korzystania ze strony wyrażasz zgodę na ich przetwarzanie i przechowywanie na serwerze. Dane te są przechowywane w sposób bezpieczny, a ich administratorem jest Marta Skoczeń prowadząca działalność pod nazwą Poradnia dietetyczna „Apetyt na Życie” specjalista ds. żywienia Marta Skoczeń. W każdej chwili możesz żądać ich usunięcia za pomocą formularza kontaktowego.