Często, gdy mówię osobom z niedoczynnością tarczycy o parametrach, które należy zbadać, konwersji hormonów, przeciwciałach i normach patrzą na mnie wielkimi oczami i dziwią się, dlaczego lekarz zalecił tylko TSH i o niczym więcej nie wspomniał. Z tego względu dziś mam dla Was wpis na temat diagnostyki tarczycy! Jakie parametry zbadać, żeby dowiedzieć się czy ma się problemy z tarczycą? Czy samo TSH wystarczy? Jak czytać normy laboratoryjne?

O tym właśnie jest ten wpis. Zapraszam do czytania!

TarczycaTarczyca to bardzo mały organ w kształcie motyla, który znajduje się w środku szyi. Jest on niezwykle ważny dla naszego organizmu. Hormony tarczycy odpowiadają za szybkość naszego metabolizmu, są niezbędne do produkcji innych hormonów i utrzymują stałą temperaturę naszego ciała.

Takie objawy jak: obniżony nastrój, gorsze myślenie, zburzenia pamięci, depresja, zmęczenie, spowolniony metabolizm, wzrost masy ciała, kruche paznokcie, wypadanie włosów, sucha skóra, zaparcia, słaby sen, uczucie zimna, zaburzenia miesiączkowania czy osłabione mięśnie i bóle stawów mogą wskazywać na niedoczynność tarczycy. Natomiast spadek wagi, drażliwość, nerwowość, drżenie rąk, nadwrażliwość na ciepło, nadmierna potliwość, kołatanie serca, niepokój, nietolerancja ciepła, wzmożony apetyt, osłabienie mięśni i wole są kojarzone z nadczynnością tarczycy. Dodatkowo, gdy ostatnio zaczęłaś przybierać na wadze, bezskutecznie się odchudzasz, jesteś ciągle zmęczona, doskwiera Ci brak energii, masz problemy z koncentracją, ciągle jesteś poddenerwowana i co chwila zmieniasz nastrój możesz cierpieć na limfocytarne zapalnie tarczycy, czyli Hashimoto. 

Jednak niewielu lekarzy kojarzy powyższe objawy z możliwymi problemami z tarczycą. Rzadko kiedy zalecają oni badania tarczycy, a jak już to tylko samo TSH, które tak naprawdę jest hormonem przysadki mózgowej, a nie tarczycy. Podwzgórze wydziela TRH, które stymuluje przysadkę do wydzielania TSH. Z kolei TSH stymuluje tarczycę do wydzielania T4 i T3. I uważa się, że wysoki poziom TSH oznacza niedoczynność tarczycy, natomiast niski poziom TSH wskazuje na nadczynność. I zazwyczaj na tym kończy się diagnoza. Lekarz jeszcze przepisuje sztuczne hormony na wyrównanie i tyle.

Jednak, żeby prawidłowo zdiagnozować problemy z tarczycą trzeba dobadać kilka innych parametrów. Dodatkowo samo TSH ma szeroki zakres norm laboratoryjnych i często można usłyszeć, że wszystko jest w normie, pomimo występujących objawów. Jednak nie daj się zbyć!

Tak więc, aby prawidłowo zdiagnozować choroby tarczycy należy zbadać następujące parametry:
– TSH (tyreotropina) – stymuluje tarczycę do produkcji hormonów tarczycy, czyli T4 i T3. Gdy we krwi znajduje się za mało T4 i T3 to przysadka mózgowa i podwzgórze zwiększają wydzielanie TSH, natomiast gdy jest za dużo T4 i T3 produkcja TSH zostaje zatrzymana. Z tego względu o niedoczynności tarczycy mówimy przy wysokim poziomie TSH, a o nadczynności przy niskim. Na TSH wpływ mają również takie czynniki, jak: brak snu, choroby, stres, temperatura, wysiłek fizyczny, leki, różne choroby, zakażenia pasożytnicze, grzybicze czy wirusowe oraz ciąża i karmienie piersią. Poziom TSH może się również wahać w ciągu dnia. Według norm medycyny konwencjonalnej zakres TSH jest bardzo szeroki ok. 0,25 – 5 mIU/ml, natomiast według norm funkcjonalnych TSH u osób zdrowych, które nie przyjmują hormonów tarczycy, powinno mieścić się w granicach 1-2 mIU/ml. Często przy TSH powyżej 3 nie zachodzi się w ciążę.

20160610_210947

20160610_211015
– FT4 (tyroksyna) – prohormon 300 razy mniej aktywny biologicznie od T3.
– FT3 (trójjodotyronina) – hormon, na który każda komórka ciała ma receptor. Odpowiedzialny jest za regulację metabolizmu. 20% T3 jest produkowane w tarczycy, natomiast 80% w wątrobie i nerkach. Im wyższy wynik FT3 tym lepiej dla nas.
Należy badać T3 i T4 w postaci wolnej, ponieważ tylko wtedy hormony te mogą wchodzić w reakcje z receptorami komórek i wywoływać pożądany efekt hormonalny. Tu ważna jest również konwersja T4 do aktywnej postaci T3, dlatego nie można badać samego T4. Konwersja T4 w T3 w 60% zachodzi w wątrobie, a w 20% w jelitach. Częste są sytuacje, gdzie FT4 jest w normie, natomiast FT3 jest produkowane w niewystarczającej ilości. Wynik FT4 powinien być na poziomie min. 50 %, zaś FT3 na poziomie min. 50%. Jeśli FT4 będzie więcej od FT3, to nastąpi wzrost wagi ze względu na hamowanie przemiany materii. FT3 i FT4 poniżej normy mogą sygnalizować także Hashimoto. Jak poprawić konwersję hormonów tarczycy i co ją zaburza przeczytacie tutaj. Natomiast konwersję hormonów tarczycy liczy się w następujący sposób: (wynik badania – górna granica normy) : (górna granica normy – dolna granica normy)*100. Można też skorzystać z internetowego kalkulatora.
– Przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (ATPO) – utlenia jod nieorganiczny w aktywny
– Przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie (ATG) – rezerwuar dla jodu i hormonów tarczycy
Przeciwciała te mogą się pojawić we krwi na długo przed zmianami w poziomie w samym TSH. Są kluczowym parametrem w diagnozowaniu niedoczynności tarczycy i Hashimoto. Jednak ich podwyższony poziom może pojawić się również przy takich chorobach jak: anemia złośliwa, toczeń, reumatologiczne zapalenie stawów czy cukrzyca typu I. Bardzo często są także obecne u kobiet, które mają problemy z donoszeniem, a nawet zajściem w ciążę.
– USG tarczycy – pozwala zobaczyć, jak wygląda tarczyca. Badanie USG pokazuje wielkość tarczycy, ogniska zapalne, niejednorodny miąższ tarczycy, stopień zniszczenia komórek tarczycy, nacieki limfocytarne, zwłóknienia czy występowanie guzków. Widać też objętość tarczycy. Może być tak, ze przeciwciała będą w porządku, a USG pokaże duże zmiany. Zazwyczaj pojawia się to w sytuacji, gdy proces zapalny jest już w końcowym stadium lub w ogóle ustąpił, czyli tkanka tarczycy uległa już zniszczeniu.
– opcjonalnie rT3, czyli odwrócona forma T3, która produkowana jest w sytuacjach stresowych. rT3 ma taką samą strukturę molekularną jak T3 i przyłącza się do receptora tarczycy, ale zamiast go aktywować powoduje jego zablokowanie. Jest nieaktywną wersją T3. Ważny jest również stosunek FT3 do rT3, który optymalnie powinien wynosić ok. 2.

I to są podstawy podstaw!

Przy czym ja uważam, że bardzo ważne jest zbadanie również taki parametrów:
– morfologia z rozmazem – można z niej wywnioskować wiele niedoborów, jak witaminy z grupy B, zwłaszcza B12, B6, kwas foliowy i żelaza
– glukoza i insulina na czczo, a najlepiej krzywa glukozowa i insulinowa, ponieważ niedoczynność tarczycy często idzie w parze z insulinoopornością
selen – bierze udział w syntezie hormonów tarczycy, działa przeciwzapalnie, chroni błony komórkowe przed uszkodzeniami spowodowanymi przez wolne rodniki, jest silnym antyoksydantem, hamuje wytwarzanie przeciwciał przeciwtarczycowych, bierze udział w konwersji hormonów tarczycy
cynk – potrzebny jest do wytworzenia TSH, konwersji FT4 do FT3, a jego niedobór prowadzi do spowolnienia metabolizmu
– witamina B12 – niedobór powoduje, że zamiast T3 jest wytwarzane rT3
– kwas foliowy – niedobór powoduje, że zamiast T3 jest wytwarzane rT3
– witamina D3 (25OHD3) – pełni rolę modulatora immunologicznego, zmniejsza stany zapalne i może spowolnić przebieg rozwoju niedoczynności tarczycy poprawiając jej pracę. Receptory witaminy D3 znajdują się w każdej komórce naszego ciała, także w gruczole tarczycowym, co wskazuje, że witamina ta uczestniczy w regulacji jej funkcji wydzielniczych. Dodatkowo poprawia wchłanianie wapnia.
żelazo, ferrytyna – niezbędne do syntezy peroksydazy. Odpowiedni poziom żelaza poprawia konwersję T4 do T3, podnosi ich poziomy, co powoduje spadek TSH. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że anemia i zaburzenia funkcji tarczycy często występują jednocześnie. Tutaj bardzo ważny też jest poziom ferrytyny, czyli magazyn żelaza w komórkach.
– kortyzol – nadmierna ilość kortyzolu zaburza konwersję T4 do T3 i bardzo często prowadzi do przekształcenia się T3 do rT3. Dodatkowo zbyt wysoki kortyzol przyczynia się do zmniejszania zdolności wątroby do usuwania nadmiaru estrogenu, który blokuje T4 i powoduje, że nie zachodzi konwersja do T3.
– hormony płciowe: estrogen i progesteron – wysoki estrogen blokuje konwersję T4 do T3, a przy tym równocześnie niski progesteron dodatkowo obniża FT3 i FT4; z kolei wysoki poziom testosteronu powoduje oporność komórek na T3
– prolaktyna – jej wysoki poziom blokuje TSH
nietolerancje pokarmowe – najczęściej występują nietolerancje na gluten, laktozę, białka mleka i jajka. Jednak wcale nie musi występować nietolerancja na te produkty, a może pojawić się na całkiem inne, których się nie spodziewamy, dlatego jeśli możemy sobie pozwolić to warto wykonać testy. Niewykryta nietolerancja będzie negatywnie oddziaływała na organizm, powodowała stan zapalny i utrudniała, a nawet blokowała utratę wagi. Jeśli wytwarzamy przeciwciała przeciwko produktom, które spożywamy na co dzień, układ immunologiczny będzie non stop obciążony i będą powstawały stany zapalne. Gluten i nabiał należy i tak znacznie ograniczyć, nawet jeśli nie wyjdzie na nie nietolerancja, ponieważ szczególnie źle działają na pracę tarczycy. Spowodowane jest to tym, że białka, z których zbudowane są gluten i nabiał podobne są do komórek tarczycy i organizm przez pomyłkę może atakować tarczycę i zaburzać jej pracę. Nabiał wpływa również na zatrzymywanie wody w organizmie, zaśluzowuje go, a kazeina działa drażniąco na jelita. Dodatkowo powoduje uwalnianie się histaminy oraz zwiększa w znaczy sposób obecność sztucznego estrogenu i IGF, a nadmiar estrogenu wpływa na zwiększenie globulin, które wiążą hormony tarczycy i wywołują na nas negatywny wpływ.

Warto również pamiętać, że pomiary powinno robić z jednego pobrania krwi i nie należy zapominać o odpowiedniej higienie badań, o której pisałam tutaj.

Jak interpretować wyniki badań?

Eutyreoza, czyli prawidłowa funkcja tarczycy:
– TSH w normie
– FT4 w normie
– FT3 w normie

Subkliniczna niedoczynność tarczycy – subkliniczna hipotyreoza (najbardziej łagodna postać):
– TSH nieznacznie zwiększone
– FT4 w normie laboratoryjnej
– FT3 w normie laboratoryjnej
Objawy: trudne do zauważenia, zazwyczaj nie stwierdza się typowych objawów, możliwe zimne stopy i dłonie, obniżony nastrój

Pierwotna niedoczynność tarczycy – pierwotna hipotyeroza:
– TSH wysokie
– FT4 dolna wartość laboratoryjna lub poniżej normy
– FT3 dolna wartość laboratoryjna lub poniżej normy
Objawy: obniżony nastrój, osłabienie, zmęczenie, nietolerancja zimna, częste przeziębienia, wypadanie włosów, sucha skóra, zaparcia, wzrost masy ciała

Wtórna lub trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy –  wtórna lub trzeciorzędowa hipotyreoza:
– TSH w normie lub niskie
– FT4 dolna wartość laboratoryjna lub poniżej normy
– FT3 dolna wartość laboratoryjna lub poniżej normy
Objawy: obniżony nastrój, osłabienie, zmęczenie, nietolerancja zimna, częste przeziębienia, wypadanie włosów, sucha skóra, zaparcia, wzrost masy ciała

Choroba Hashimoto (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy):
– TSH w normie lub podwyższone,
– FT4 niskie
– FT3 niskie
– obecne są przeciwciała przeciwko tarczycy
– USG pokazuje powiększenie tarczycy z hypoechogeniczny obrazem miąższu, a zmiany mogą dotyczyć całego gruczołu lub tylko jednego płata

Subkliniczna nadczynność tarczycy (najłagodniejsza forma):
– TSH nieznacznie obniżone
– FT4 w normie
– FT3 w normie
Objawy: niezauważalne, bardzo słabo widoczne, przyspieszona praca serca, zaburzenia rytmu serca, osłabienie mięśniowe, pogorszenie jakości życia

Pierwotna nadczynność tarczycy:
– TSH powyżej norm laboratoryjnych
– FT4 powyżej norm laboratoryjnych lub w ich górnej granicy
– FT3 powyżej norm laboratoryjnych lub w ich górnej granicy
Objawy: przyspieszona praca serca, zaburzenia rytmu serca, kołatanie serca, osłabienie mięśniowe, pogorszenie jakości życia, uderzenia gorąca

Wtórna lub trzeciorzędowa nadczynność tarczycy:
– TSH wysokie lub w normie
– FT4 wysokie
– FT3 wysokie
Objawy: słabsze niż w nadczynności pierwotnej, ale występują objawy charakterystyczne dla niewydolności innych gruczołów np. nadnerczy

Można jeszcze zrobić w domu samodzielny test sprawdzający wielkość tarczycy, ale nie zastąpi on kompleksowych badań. Test pochodzi z książki I. Wentz.

tarczyca

Pamiętajmy, że podczas diagnozowania i kontrolowania chorób zawsze bierzemy pod uwagę pełen obraz kliniczny, zarówno wyniki, jak i objawy, ale przede wszystkim należy leczyć pacjenta, a nie normy laboratoryjne. Ktoś może mieć wyniki w normie, ale ewidentnie mogą mu towarzyszyć objawy niedoczynności tarczycy. Nawet zaniżone normy badań krwi, wykrywają już zaawansowane przypadki choroby Hashimoto, ponieważ w początkowym etapie choroby normy laboratoryjne będą w normie ze względu na właściwości kompensacyjne ustroju. Ale już wtedy trzeba wdrożyć odpowiednie leczenie i dietę, żeby takiej osobie, jak najlepiej pomóc.

Zapraszam jeszcze do przeczytania artykułów o wypadaniu włosów, konwersji hormonów tarczycy i nadczynności tarczycy.

Zachęcam również do przeczytania serii artykułów na temat diety e niedoczynności tarczycy:

Dieta w niedoczynności tarczycy cz. I – psychika, styl życia
Dieta w niedoczynności tarczycy cz. II – żołądek
Dieta w niedoczynności tarczycy cz. III – wątroba
Dieta w niedoczynności tarczycy cz. IV – jelita
Dieta w niedoczynności tarczycy cz. V – nietolerancje pokarmowe
Dieta w niedoczynności tarczycy cz. VI – podsumowanie

P.S. Kochani od dziś, czyli 08.07.2017r. nie interpretuję wyników badań tutaj na blogu. Interpretacja na podstawie samych wyników nie jest kompletna. Na to się składa całość różnych elementów, jak wiek, płeć, styl życia, sposób odżywiania, objawy itd. Same wyniki wiele nie powiedzą. Jeśli ktoś ma problem, potrzebuje rady, pomocy, to zapraszam do kontaktu prywatnego za pomocą maila.

Bibliografia:
1. Greenspan F. S., Gardner D. G., „ Endokrynologia ogólna i kliniczna”
2. Konturek S., „Fizjologia człowieka, t. V”
3. Myers A., „Możesz wyleczyć choroby autoimmunologiczne. Samodzielna profilaktyka i leczenie”
4. Sporny S., „Diagnostyka chorób tarczycy”
5. Wetherell E, „Tarczyca jak rozpoznać objawy choroby”
6. Wentz I., M. Nowosadzka, „Zapalenie Tarczycy Hashimoto”

Cześć!

Nazywam się Marta Skoczeń. Dietetyka to moja praca i pasja. Uwielbiam pomagać ludziom w rozwiązywaniu ich problemów zdrowotnych. Chcę pokazać, że za pomocą odpowiedniej diety i aktywności fizycznej można zmienić swoje życie na lepsze.

Odbierz darmowy rozdział

Zapisz się do newslettera i odbierz darmowy rozdział mojego ebooka „Niedoczynność tarczycy i Hashimoto w pigułce”.

Ta strona korzysta z ciasteczek (pliki cookies), aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie. Przekazując swoje dane w trakcie korzystania ze strony wyrażasz zgodę na ich przetwarzanie i przechowywanie na serwerze. Dane te są przechowywane w sposób bezpieczny, a ich administratorem jest Marta Skoczeń prowadząca działalność pod nazwą Poradnia dietetyczna „Apetyt na Życie” specjalista ds. żywienia Marta Skoczeń. W każdej chwili możesz żądać ich usunięcia za pomocą formularza kontaktowego.