Jak sztuczne izomery trans szkodzą zdrowiu?

Sztuczne izomery trans – na pewno wielu z Was takie pojęcie obiło się o uszy. I na pewno większość z Was ma negatywne skojarzenia z nimi. Jak na konsultacjach pytam ludzi o sztuczne izomery trans, to wiele osób mówi, że są nie zdrowe. Ale jak pytam, dlaczego i gdzie je znajdziemy to niestety mało osób już wie. Czym naprawdę są sztuczne izomery trans? Jak nam szkodzą? Gdzie je znajdziemy? O tym dzisiejszy artykuł.

Sztuczne izomery trans kwasów tłuszczowych powstają w tłuszczach smażlaniczych i w wyniku przemysłowego uwodornienia olejów roślinnych obecnych w większości produktów spożywczych. W porównaniu do izomerów cis maja wyższą o ok. 20 stopni Celsjusza temperaturę topnienia i w temperaturze ciała człowieka posiadają konsystencje stałą.

Najpopularniejsze źródła sztucznych izomerów trans to m.in.:

– Margaryny
– Wyroby ciastkarskie i garmażeryjne
– Słodycze
– Frytki
– Tłuszcze smażalnicze
– Fast foody
– Dania „instant”
– Zupy w proszku, koncentraty zup i sosów

A więc jak sztuczne izomery trans wpływają na nasze zdrowie?

Osłabienie komórkowych systemów obronnych, zwiększona podatność na procesy wolnorodnikowe

Sztuczne izomery trans szybciej są wbudowywane w fosfolipidy błon komórkowych niż izomoery cis. Prowadzi to do sztywnienia błon, zmniejszenia ich elastyczności i płynności, ograniczenia sprawności kanałów jonowych oraz aktywności receptorów i enzymów błonowych, co prowadzi do zaburzeń w funkcjonowaniu komórek organizmu. Szczególnie jest to niebezpieczne dla wewnętrznej warstwy naczyń krwionośnych, która m.in. chroni je przed zakrzepicą poprzez regulację ilości krwi. Dysfunkcja tej tkanki sprzyja rozwojowi pierwszego stadium miażdżycy (3). Proporcjonalnie do ich stężenia pogarsza się sprawność funkcjonowania błon oraz metabolizm komórek.  

Miażdżyca

Blokują aktywność transacetylazy odpowiedzialnej za estryfikację cholesterolu. Bez tego endogenny cholesterol nie jest metabolizowany, następuje jego krystalizacja i odkłada się w postaci blaszki miażdżycowej (3, 4). Dodatkowo powodują dysfunkcję błon komórkowych i zaburzenia krzepliwości krwi (1,9). Badania wykazały, że w blaszkach miażdżycowych obecne są izomery trans kwasu oleinowego, linolowego oraz skoniugowany kwas linolowy CLA. Obecność izomerów trans wpływa na jej sztywność i podatność na pęknięcia. Głównym izomerem trans występującym w blaszkach jest kwas elaidynowy – obecny w olejach roślinnych (5).

cukrzyca

Cukrzyca typu II

Kwas elaidynowy nasila reakcje wolnorodnikowe, wpływa na właściwości fizyczne blaszki miażdżycowej, zwiększa jej twardość i podatność na pęknięcia, może brać udział w rozwoju aterogenezy (5). Maleje wrażliwość na insulinę. Jest to główną przyczyną zwiększonej insulinooporności i cukrzycy typu II (6). Zastąpienie 2% energii pochodzącej ze sztucznych izomerów trans, wielonianasyconymi KT omega 3 zmniejsza ryzyko cukrzycy typu II o 40% (7).

Zmiany lipidogramu

Dieta bogata w sztuczne izomery trans, pokrywająca ok. 10% dziennego zapotrzebowania energetycznego po 3 tygodniach powodowała:
– Wzrost poziomu LDL cholesterolu
– Spadek poziomu HDL cholesterolu
Dodatkowo następuje wzrost poziomu trójglicerydów, aterogennej lipoproteiny (a), zaburzenia w metabolizmie lipoprotein i wzrost ryzyka arytmii serca (3,4)

Otyłość

Nadmiar sztucznych izomerów trans w diecie sprzyja rozwojowi otyłości, której towarzyszy wzrost wewnątrzbrzusznej tkanki tłuszczowej, co skutkuje zmianą metabolizmu w adipocytach. W wyniku zmian w błonach komórkowych, podwyższeniu ilości IL-6, prostaglandyn, TNF dochodzi do osłabienia wrażliwości na insulinę. Hiperinsulinemia prowadzi do gromadzenia lipidów w komórkach brzusznej tkanki tłuszczowej, która jest lepiej ukrwiona i bardziej podatna na działanie insuliny niż podskórna tkanka tłuszczowa (6).

Choroby serca

W porównaniu z nasyconymi KT równoważne spożycie KT trans 10-krotnie zwiększa ryzyko chorób serca. Potwierdzono dodatnią korelację pomiędzy spożyciem sztucznych izomerów trans KT a ryzykiem chorób serca (1)

Cytochromy P-450 (CYP450)

Mogą aktywować cytochrom P-450, czego konsekwencją jest wytwarzanie dużych ilości wolnych rodników i ich reaktywnych form, które uczestniczą w powstawaniu i rozwoju miażdżycy, a także nowotworów (piersi, prostaty, jelita grubego), cukrzycy typu II oraz zaburzeń w układzie odpornościowym (4,5,8). 

Nowotwory

W programach badawczych Euramic i Transfair wykazano zależność pomiędzy poziomem sztucznych izomerów trans KT w tkance tłuszczowej i zachorowalnością na raka piersi, prostaty i okrężnicy. Dodatkowo poprzez zaburzenia w funkcjonowaniu układu odpornościowego oraz intensyfikację proliferacji komórek nowotworowych przyspieszają one rozrost guzów (1, 9).

Niekorzystny wpływ na organizm niemowląt i dzieci

Sztuczne izomery trans są inaczej metabolizowane niż naturalne izomery trans KT. Przechodzą przez łożysko z organizmu matki do płodu. Obecne są także w mleku kobiecym (11). Hamują działanie enzymów odpowiedzialnych za przekształcanie kwasu linolowego n-6 i linolenowego n-3 do długołańcuchowych wielonienasyconych pochodnych: kwasu arachidonowego (AA), eikozapentaenowego (EPA), dokozaheksanowego (DHA).
Niskie stężenie AA (n-6) w tkankach prowadzi do zaburzeń rozwoju somatycznego płodu i niskiej masy urodzeniowej noworodków. Niedobór DHA (n-3) powoduje zaburzenia w rozwoju układu nerwowego, mózgu i siatkówki oka. Są tez prekursorami do syntezy biologicznie aktywnych eikozanoidów (2).
W programie Issac wykazano dodatnią korelację pomiędzy spożyciem sztucznych izomerów trans KT, a alergią i astmą u 13-14 letnich dzieci leczonych w 155 ośrodkach na całym świecie (10).

Podsumowując nadmierne spożycie sztucznych izomerów trans w diecie przyczynia się do:

– Otyłości
– Cukrzycy typu II
– Zaburzeń gospodarki lipidowej
– Chorób sercowo-naczyniowych
– Miażdżycy
– Nowotworów
– Schorzeń neurologicznych
Dodatkowo negatywnie wpływa na rozwój płodu i organizm małych dzieci.

Ograniczenie spożycia sztucznych izomerów trans w codziennej diecie powinno skutkować obniżeniem wskaźników zachorowalności na wszystkie dietozależne schorzenia metaboliczne. Ilość spożywanych sztucznych izomerów trans nie powinna przekraczać 1% dziennie, czyli ok 2g w diecie.

Dodatkowo należy odróżnić sztuczne izomery trans od kwasów tłuszczowych nasyconych i naturalnych izomerów trans. Naturalnie występujące tłuszcze trans nie są szkodliwe dla zdrowia, ponieważ mają inny profil kwasów tłuszczowych niż przemysłowe tłuszcze trans. A utożsamienie tych pojęć i tłuszczów prowadza ludzi w błąd i uniemożliwia dokonywanie świadomego wyboru bezpiecznych produktów spożywczych.

Bibliografia:
1. Aro A., Kardinaal A.F., Salminen I., Kark J.D., Riemersma R.A., Delgado -Rodriguez M., Gomez-Aracena J., Kohlmeier L.: Adipose tissue isomeric trans fatty acids and risk of myocardial infarction in nine countries: the EURAMIC study, Lancet. 1995; 345: 273-278.
2. Jamioł-Milc D., Stachowska E., Chlubek G.: Skutki spożywania transnienasyconych kwasów tłuszczowych w okresie ciąży i laktacji. Ann. Acad. Med. Stet., 2010; 56: 21-27.
3. Mensink R. P., Zock P. L., Kester A. D., Katan M. B.: Effects of dietary fatty acids and carbohydrates on the ratio of serum total to HDL cholesterol and on serum lipids and apolipoproteins: a meta-analysis of 60 controlled trials. Am. J. Clin. Nutr., 2003; 77(5): 1146-1155.
4. Mozaffarian D., Clarke R.: Quantitative effects on cardiovascular risk factors and coronary heart disease risk of replacing partially hydrogenated vegetable oils with other fats and oils, Eur. J. Clin. Nutr. 2009; 63: 22-33.
5. Stachowska E., Dołęgowska B., Chlubek D., Wesołowska T., Ciechanowski K., Gutowski P. Szumiłowicz H., Turowski R.: Dietary trans fatty acids composition of human atheromatous plaques. Eur. J. Nutr., 2004; 43(5): 313-318.
6. Lopez-Garcia E., Schulze M. B., Meigs J. B., Manson J. E., Rifai N., Stampfer M. J., Willett W. C., Hu F. B.: Consumption of trans fatty acids is related to plasma biomarkers of infl ammation and endothelial dysfunction. J. Nutr., 2005; 135(3): 562-566.
7. Aro A., Kardinaal A.F., Salminen I., Kark J.D., Riemersma R.A., Delgado -Rodriguez M., Gomez-Aracena J., Kohlmeier L.: Adipose tissue isomeric trans fatty acids and risk of myocardial infarction in nine countries: the EURAMIC study, Lancet. 1995; 345: 273-278.
8. Jamioł-Milc D., Stachowska E., Chlubek G.: Skutki spożywania transnienasyconych kwasów tłuszczowych w okresie ciąży i laktacji. Ann. Acad. Med. Stet., 2010; 56: 21-27.
9. Mensink R. P., Zock P. L., Kester A. D., Katan M. B.: Effects of dietary fatty acids and carbohydrates on the ratio of serum total to HDL cholesterol and on serum lipids and apolipoproteins: a meta-analysis of 60 controlled trials. Am. J. Clin. Nutr., 2003; 77(5): 1146-1155.
10. Mozaffarian D., Clarke R.: Quantitative effects on cardiovascular risk factors and coronary heart disease risk of replacing partially hydrogenated vegetable oils with other fats and oils, Eur. J. Clin. Nutr. 2009; 63: 22-33.
11. Stachowska E., Dołęgowska B., Chlubek D., Wesołowska T., Ciechanowski K., Gutowski P. Szumiłowicz H., Turowski R.: Dietary trans fatty acids composition of human atheromatous plaques. Eur. J. Nutr., 2004; 43(5): 313-318.
12. Lopez-Garcia E., Schulze M. B., Meigs J. B., Manson J. E., Rifai N., Stampfer M. J., Willett W. C., Hu F. B.: Consumption of trans fatty acids is related to plasma biomarkers of infl ammation and endothelial dysfunction. J. Nutr., 2005; 135(3): 562-566.

Wydrukuj

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *