Czy można cofnąć niedoczynność tarczycy? Czy można wyleczyć niedoczynność tarczycy? To jedno z tych pytań, które dostaję bardzo często. Sama się kiedyś nad tym zastanawiałam, bo co prawda niedoczynności nie mam, ale mam Hashimoto. Jak to więc jest? Czy można naprawdę wyjść z niedoczynności tarczycy?
Wiele razy trafiają do mnie na konsultacje Panie z niedoczynnością tarczycy dopiero co zdiagnozowaną albo taką, z którą zmagają się od lat i pytają czy można z tego wyjść czy trzeba przyjmować leki do końca życia. Pytają czy naprawdę dieta przy chorobach tarczycy nie ma znaczenia, bo tak słyszą w gabinetach lekarskich. Jak to więc jest? Opowiem Ci o swoim doświadczeniu, ale też o tym co mówi nauka.
Żeby odpowiedzieć Ci na pytanie czy można cofnąć niedoczynność tarczycy na początku ustalmy, czym tak naprawdę ona jest. Niedoczynność tarczycy to zaburzenie hormonalne, w którym tarczyca produkuje zbyt mało hormonów, czyli tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3). Na skutek małej produkcji T4 wzrasta poziom TSH. Gdy TSH jest wysoko, a FT4 i FT3 nisko, to wtedy diagnozuje się niedoczynność tarczycy. Czyli mamy tu do czynienia z niedoborem hormonów, co daje wiele negatywnych objawów i wpływa na gorsze funkcjonowanie naszego całego organizmu. Hormony tarczycy, są hormonami o najszerszym spektrum działania spośród wszystkich poznanych dotychczas hormonów.
Często jako pierwszy rzut przepisuje się lewotyroksynę, czyli syntetyczny hormon T4. Ma to na celu uzupełnienie hormonu T4, którego tarczyca nie produkuje wcale lub w wystarczającej ilości. Jednak ważne tu jest też znalezienie i rozróżnienie przyczyny niedoczynności tarczycy, bo od tego zależy czy można cofnąć niedoczynność tarczycy czy nie. Jeśli masz niedoczynność tarczycy, być może nieraz zastanawiałaś się też, czy odpowiednim odżywianiem możesz sprawić, że Twoja tarczyca znów zacznie pracować prawidłowo. Odpowiedź brzmi znów tak, że to zależy od przyczyny niedoczynności. I właśnie to jest najważniejsze. Najważniejsze jest rozróżnienie, czy możemy usunąć przyczynę niedoczynności czy nie jest to możliwe. Nie każda niedoczynność jest taka sama. U jednej osoby problem może wynikać z przejściowego zapalenia tarczycy, u innej z niedoboru jodu, a u kolejnej z trwałego uszkodzenia gruczołu w przebiegu Hashimoto. I bardzo mnie martwi, że niestety często o tych przyczynach mało się mówi, nie zastanawia się nad nimi. Jednak omówmy wszystko po kolei.
Są przyczyny, które możemy usunąć, cofnąć i takie, które są trwałe. Wiesz, która z przyczyn dotyczy Ciebie? Jedna czy więcej?
Hashimoto to jedna z najczęstszych przyczyn niedoczynności tarczycy. Dlatego tak często kobiety mają zarówno Hashimoto, jak i niedoczynność tarczycy. Gdy w Hashimoto przeciwciała atakują i niszczą tarczycę, to z czasem może (ale nie musi), to prowadzić do rozwoju niedoczynności tarczycy. Niedoczynność tarczycy i Hashimoto dotyczą
tarczycy, jednak Hashimoto to choroba o podłożu autoimmunologicznym, związana z układem odpornościowym. Można mieć Hashimoto bez niedoczynności tarczycy, ale też można mieć niedoczynność tarczycy z Hashimoto wywołaną właśnie Hashimoto. Występuje też niedoczynność tarczycy niezwiązana z atakiem immunologicznym, gdzie przyczyny są inne i nie ma Hashimoto. Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną, a niedoczynność tarczycy nią nie jest. Choroby Hashimoto nie da się całkowicie wyleczyć, ale można ją wprowadzić w stan remisji. Ja np. na ten moment mam Hashimoto, ale nie mam niedoczynności tarczycy. I mam nadzieję, że to utrzyma się jak najdłużej 🙂
W takich przypadkach często niedoczynność tarczycy jest przejściowa. W przeciwieństwie do Hashimoto te zapalenia mają najczęściej charakter przejściowy. Funkcja tarczycy wraca do normy po przejściu określonych faz choroby. Często z nadczynności idzie do niedoczynności i potem do eutyrozy. W wielu przypadkach funkcja tarczycy wraca do normy w ciągu kilku lub kilkunastu miesięcy, ale u części kobiet może utrzymywać się na stałe. I nawet jeśli wróci do normy to warto szczególnie dbać o tarczycę, trzymać rękę na pulsie i monitorować jej pracę.
Jeśli tarczyca została całkowicie usunięta lub zniszczona to dieta nie przywróci jej funkcji. Ważne jest w takiej sytuacji włącznie lewotyroksyny, w tym bardzo ważne jest prawidłowe przyjmowanie leku, żeby dobrze się wchłaniał i działał. Całkowite lub częściowe wycięcie tarczycy najczęściej jest spowodowane nowotworem lub dużym guzkiem. Tarczyca może też zanikać w wyniku procesu, ataku autoimmunologicznego. Miałam na konsultacji Pacjentkę z Hashimoto, której tarczyca była w zaniku, miała tylko 2 ml, a przypominam, że norma to 13-18 ml. Jeśli tarczyca zostanie usunięta cała to tu konieczna jest lewotyroksyna. Gdy zostanie usunięta część tarczycy, jeden z płatów to dużo zależy indywidualnie od sytuacji. Znam przypadki, że włączenie lewtyroksyny było konieczne i takie, że pozostała część tarczycy dobrze sobie radziła i włączenie leku nie było potrzebne. Pamiętajmy też, żeby nie porównywać się pod tym względem z innymi i każda sytuacja jest inna.
Niedobór jodu jest jedną z przyczyn niedoczynności tarczycy i jeśli zostanie bezpiecznie wyrównany to można cofnąć niedoczynność tarczycy. W przypadku niedoboru jodu często dochodzi do powstanie wola (powiększenie gruczołu tarczowego) z powodu prób intensywnego wychwytywania jodu z krwi. Mogą pojawić się takie objawy jak uczucie ucisku w gardle lub chrypka. Gdy zmagamy się z niedoborem jodu to dostarczenie odpowiedniej dawki jodu pozwala tarczycy wrócić do normalnej pracy. Jeśli nie ma innych przyczyn niedoczynności tarczycy, a jedyną przyczyną jest niedobór jodu to po uzupełnieniu go poziom TSH, FT4, FT3 najczęściej wraca do normy. Natomiast jeśli chodzi o jod, to zachęcam w tym przypadku działać ze specjalistą. Jod jest niezbędny tarczycy jednak tu jest bardzo cienka granica między dawką terapeutyczną a toksyczną. Nie polecam na własną rękę terapii jodowych.
Restrykcyjne, niskokaloryczne diety i związane z nimi niedobory składników odżywczych przyczyniają się do niedoczynności tarczycy. W literaturze niedożywienie białkowe, energetyczne, witaminowe i mineralne jest zaliczane do przyczyn niedoczynności tarczycy. Jeśli masz w diecie za mało np. białka, żelaza, jodu, cynku, selenu, witaminy B12, witaminy D, kwasu foliowego, Twoja dieta jest niedoborowa to wszystko to zaburza pracę tarczycy i produkcję hormonów tarczycy. Trochę tak, jakbyś chciała upiec smaczne ciasto, a nie miała połowy składników z przepisu. Jakbyś chciała upiec ciasto truskawkowe, a nie miała truskawek. Spójrz na te przykłady:
To tylko kilka przykładów. To co jemy i ile jemy ma znaczenie dla naszej tarczycy i produkowanych przez nią hormonów tarczycy. I jeśli ta przyczyna występuje u Ciebie to możesz tu naprawdę bardzo dużo zrobić.
Duży, przewlekły, częsty stres może przyczyniać się do zaburzeń pracy tarczycy, chociaż sam w sobie rzadko bywa bezpośrednią i jedyną przyczyną. Długotrwałe przeciążenie organizmu i stany zapalne mogą sprzyjać rozwojowi Hashimoto, które jest częstą przyczyną niedoczynności tarczycy. Stres też może podnosić poziom TSH, zaburzać konwersję hormonów tarczycy, zaburzać pracę jelit, w których zachodzi konwersja. Dodatkowo stres często sprzyja też niedoborom składników odżywczych czy przyczynia się do gorszego odżywiania. Stres w ogóle zaburza całą gospodarkę hormonalną organizmu, nie tylko tarczycy. Co ważne, sytuacja stresowa, zarwana noc przed badaniami może je zaburzać, np. podnosić poziom TSH. Techniki oddechowe, redukcja stresu, sen, odpoczynek są bardzo ważne w niedoczynności tarczycy i Hashimoto.
Urazy głowy, nowotwory przysadki oraz guzy podwzgórza mogą prowadzić do niedoczynności tarczycy, ponieważ uszkadzają nadrzędny układ sterowania gospodarką hormonalną organizmu. Podwzgórze wydziela TRH, które pobudza przysadkę. Przysadka z kolei pod wpływem TRH wytwarza TSH. Natomiast tarczyca pobudzana przez TSH wydziela T4 i T3. Brak TRH lub TSH sprawia, że tarczyca nie otrzymuje sygnału do pracy i produkuje za mało hormonów, mimo że sama jest zdrowa. Jest to niedoczynność wtórna lub trzeciorzędowa. Czasem możliwe jest leczenie przyczyny, ale wszystko zależy od sytuacji, przypadku np. od usunięcia lub kontroli przyczyny np. leczenie guza.
Uszkodzenie tarczycy może być trwałe, ale wszystko zależy od stopnia uszkodzenia. Niedoczynność tarczycy jest częstym i jednocześnie czasami późnym powikłaniem radioterapii stosowanej w leczeniu nowotworów głowy i szyi. Dlatego warto ją wtedy regularnie monitorować. Napromienianie w tych okolicach może również sprzyjać powstawaniu guzków oraz zwiększa ryzyko rozwoju raka tarczycy w dłuższej perspektywie.
Polekowa niedoczynność tarczycy to stan, w którym dochodzi do obniżenia poziomu hormonów tarczycy lub zaburzenia ich działania w wyniku przyjmowania różnych leków. Może to być np. amidaron, lit, interferon. Tego rodzaju niedoczynność tarczycy często można cofnąć, gdy dany lek zostanie odstawiony lub zamieniony na inny. Jednak to, czy tarczyca w wróci do swojej sprawności, zależy od rodzaju przyjmowanego leku, od tego, czy doszło do trwałego uszkodzenia tarczycy, jak wygląda indywidualna sytuacja konkretnej osoby. Zdarza się jednak tak, że np. lek wywołujący problem jest konieczny dla zdrowia lub życia Pacjenta i w takich przypadkach lekarz decyduje o jednoczesnym włączeniu lewotyroksyny, żeby wyrównać hormony.
Wrodzona niedoczynność tarczycy w większości przypadków ma charakter trwały i wymaga dożywotniego leczenia, jednak zdarzają się również postacie przemijające. Wrodzona niedoczynność wynika z wad rozwojowych tarczycy, czego nie da się cofnąć. W takich sytuacjach lewotyroksyna jest konieczna przez całe życie i ratuje te życie. Postać przemijająca występuje dużo rzadziej. Może pojawić się np. wskutek przechodzenia przez łożysko przeciwciał matki, przyjmowania niektórych leków w ciąży czy nadmiaru lub niedoboru jodu. W takich przypadkach praca tarczycy może wrócić do normy, jednak zależy to też indywidualnie od sytuacji.
Prawidłowa objętość tarczycy u kobiety to 13-18 ml. Gdy tarczyca ma mniejszą objętość, jest zbyt mała objętość tarczycy (hipoplazja lub zanik) to gruczoł ma za mało tkanki produkującej hormony, co może prowadzić do niedoczynności tarczycy. Pamiętaj, że tarczyca składa się z komórek, które produkują hormony T4 i T3. Jeśli jej objętość jest mniejsza, może oznaczać to, że ma mniej komórek zdolnych do ich wytwarzania. W takiej sytuacji może być trudniej utrzymać odpowiednią produkcję hormonów, szczególnie gdy część tkanki została uszkodzona przez proces zapalny. Przewlekły proces autoimmunologiczny może z czasem uszkadzać tkankę tarczycy. U niektórych osób dochodzi do jej stopniowego zaniku, a gruczoł zmniejsza swoją objętość.
Jednak to, że tarczyca jest niewielka, nie oznacza automatycznie, że produkuje za mało hormonów. Pozostała tkanka może nadal pracować wystarczająco dobrze. Miałam na konsultacjach Panie, które miały małą tarczycę i nie musiały przyjmować lewotyroksyny. Ale też miałam takie, które miały mniejszą tarczycę i musiały przyjmować lek. Znaczenie ma też to czy tarczyca ma np. objętość 3 ml, 5 ml czy 11 ml. Każda z tych objętości jest poniżej normy, jednak jest różnica między 3 ml a 11 ml. W ocenie funkcji tarczycy ważne są TSH, FT4, FT3, anty-TPO i anty-TG. USG pozwala natomiast ocenić wielkość i strukturę gruczołu. Jeśli tarczyca zmniejszyła się w porównaniu z wcześniejszym USG, warto to wyjaśnić. W Hashimoto może to być związane z postępującym zanikiem tkanki. Znaczenie mają jednak również wcześniejsze wyniki, wygląd tarczycy w USG oraz badania hormonalne. Mała tarczyca nie musi oznaczać niedoczynności. Ale jeśli jej objętość się zmniejsza, a wyniki hormonów zaczynają się zmieniać, warto się nią szczególnie zaopiekować.
Według mnie warto zwrócić uwagę na 3 kwestie.
1. Zdiagnozowanie i jeśli to możliwe usunięcie przyczyny
Przykładowo wyrównanie rzeczywistego niedoboru jodu lub poprawa niedożywienia, uzupełnienie niedoborów może przywrócić prawidłową funkcję tarczycy, jeśli właśnie te czynniki odpowiadały za zaburzenie. Jednak gdy tarczyca jest zbyt mała, została usunięta, to tego nie da się odwrócić. Nie da się cofnąć.
2. Wspieranie prawidłowego funkcjonowania organizmu
Odpowiednia podaż białka, jodu, selenu, żelaza i innych składników odżywczych pomaga pokryć potrzeby i wspiera prawidłową pracę tarczycy. Dobre odżywianie jest ważne dla tarczycy. Nie zgadzam się z tym, że dieta nie ma znaczenia przy niedoczynności tarczycy i Hashimoto. Duże znaczenie ma to, co jemy, ile jemy, jak jemy. Nasze odżywianie to paliwo dla naszego organizmu i dla naszej tarczycy.
3. Leczenie niedoboru hormonów
Jeśli tarczyca nie jest w stanie produkować wystarczającej ilości hormonów, nie da się cofnąć przyczyny niedoczynności tarczycy to może być konieczna lewotyroksyna. I nie warto wtedy bronić się przed lekami. Są sytuacje, kiedy leki są ważne, potrzebne, ratują życie. Nie porównujmy się, że ktoś jest lepszy, bo nie przyjmuje lewotyroksyny, a ktoś jest gorszy, bo musi ją przyjmować. Bo niestety słyszałam takie teksty… Każda sytuacja jest inna. Jeśli Tobie lewotyroksyna jest potrzebna, to jest to w porządku. Pamiętaj tylko, żeby ją prawidłowo przyjmować, dzięki temu możesz sobie jeszcze bardziej pomóc. Mam na ten temat 2h warsztat „Lewotyroksyna pod lupą. Jak ją przyjmować, żeby naprawdę działała?”
Warto pamiętać, że nie każda niedoczynność tarczycy jest dożywotnia, ale też nie każdą można odwrócić, cofnąć. Ustalenie przyczyny ma duże znaczenie. I mimo że nie zawsze możemy cofnąć niedoczynność tarczycy to zawsze możemy świadomie zadbać o to, co jest w naszym zasięgu. Możesz zadbać o to jak jesz, o odżywianie wspierające pracę tarczycy, produkcję i konwersję hormonów tarczycy. Możesz zadbać o sen, o to ile śpisz, o redukcję stresu, odpoczynek, dobrą wspierającą suplementację. To ma duże znaczenie dla naszej tarczycy, ale też dla całego naszego organizmu i samopoczucia. I nawet jeśli przyjmujesz lewotyroksynę to nie zwalnia Cię to z tego wszystkiego. Odżywianie też ma wpływ na wchłanianie lewotyroksyny, co przekłada się na jej działanie. Pozostałe elementy też mają tu znaczenie.
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak komponować dietę przy Hashimoto i niedoczynności tarczycy, o co i jak warto zadbać, przygotowałam dla Ciebie mojego e-booka „Zdrowa tarczyca. Odżywianie i suplementacja w niedoczynności tarczycy i Hashimoto”. Znajdziesz w nim wskazówki, które pomogą Ci uporządkować wiedzę o żywieniu i podejmować bardziej świadome decyzje dotyczące codziennej diety. Nie musisz samodzielnie sprawdzać kolejnych diet eliminacyjnych ani zastanawiać się, czy każdy produkt jest odpowiedni przy chorobie tarczycy. Nie musisz popełniać kolejnych błędów, dalej kręcić się bez sensu. E-book pomoże ułożyć Ci Twój plan działania.
Zastosowanie kroków i wskazówek z e-booka pomoże Ci lepiej zadbać o siebie przy niedoczynności tarczycy i Hashimoto. Nie czekaj dłużej! Daj sobie pomóc. Kliknij niżej i zobacz, w czym pomoże Ci e-book i co w nim znajdziesz.
Nazywam się Marta. Jestem dietetykiem i psychodietetykiem. Jako dietetyk specjalizuję się w pracy z kobietami z różnego rodzaju problemami hormonalnymi, jak np. zaburzenia miesiączkowania, problemy z płodnością, PCOS, niedoczynność tarczycy, Hashimoto, insulinooporność, problemy z nadwagą i otyłością. Jako psychodietetyk naprawiam relację z jedzeniem i własnym ciałem. Pracuję z kobietami, które zmagają się z kompulsywnym objadaniem, zajadaniem emocji, stresu, objadaniem słodyczami.
