Niedoczynność tarczycy, insulinooporność i PCOS

Niedoczynność tarczycy, insulinooporność i PCOS bardzo często występują razem. Mówi się nawet, że to taka “trójka”. Są też najczęściej występującymi endokrynopatiami u kobiet w wieku rozrodczym. Gdy Pacjentki zgłaszają się do mnie tylko z jednym z tych zaburzeń, np. niedoczynnością tarczycy, to zazwyczaj okazuje się, że mają też insulinooporność lub PCOS, albo i jedno i drugie. Tak samo, jak zgłaszają się z insulinoopornością, bardzo często okazuje się, że mają też niedoczynność tarczycy. Insulinooporność, niedoczynność tarczycy i PCOS są dosyć mocno powiązane ze sobą i dziś na tym się skupimy. Jakie to są związki?

Niedoczynność tarczycy

Z niedoczynnością tarczycy mamy do czynienia w sytuacji niedoboru hormonów tarczycy. Tarczyca produkuje ich niewystarczającą ilość lub też może występować oporność na działanie hormonów tarczycy na poziomie komórkowym. A hormony tarczycy kontrolują funkcje życiowe praktycznie całego organizmu. Zaburzenia pracy tarczycy wpływają na rozwój wielu innych problemów zdrowotnych i dlatego jest tak dużo różnych objawów niedoczynności tarczycy.

Tarczyca a metabolizm

Jedną z funkcji, która ma znaczenie w kontekście tego artykułu jest wpływ hormonów tarczycy na metabolizm. Tarczyca jest odpowiedzialna za około 30% spoczynkowej przemiany materii, dlatego przy niedoborze hormonów tarczycy dostarczana z pożywieniem energia jest magazynowana w postaci tkanki tłuszczowej, co prowadzi do nadwagi i otyłości. W badaniach kobiety z TSH >2,5 mIU/l miały większe BMI, wyższy wskaźnik insulinooporności i poziom wolnego testosteronu w porównaniu do kobiet z niższym TSH<2,5 mIU/l.

Insulinooporność

Insulinooporność to zaburzenie homeostazy glukozy, polegające na zmniejszeniu wrażliwości tkanki mięśniowej, tłuszczowej, wątroby oraz innych tkanek na insulinę, pomimo jej prawidłowego lub podwyższonego poziomu we krwi. Wyróżniamy 2 postacie insulinooporności: obwodową i wątrobową. Insulinooporność obwodowa rozwija się w mięśniach szkieletowych i tkance tłuszczowej. Objawia się zaburzeniem wykorzystania glukozy przez tkankę mięśniową oraz zwiększeniem lipolizy w tkance tłuszczowej ze zwiększonym uwalnianiem wolnych kwasów tłuszczowych. Z kolei insulinooporność wątrobowa polega na nasileniu glikogenolizy (rozkład glikogenu na glukozę) i glukoneogenezy (rozkład np. aminokwasów na glukozę) oraz wytwarzaniu frakcji VLDL cholesterolu i triglicerydów przez komórki wątroby. Wiem, że może to brzmieć skomplikowanie, ale jest to potrzebne do zrozumienia dalszych treści artykułu 😉

Insulinooporność a niedoczynność tarczycy

Zaburzenia pracy tarczycy mogą prowadzić do zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Ich nasilenie jest proporcjonalne do nasilenia zaburzeń pracy tarczycy. Prawidłowy metabolizm glukozy może zostać zaburzony zarówno przez niedobór, jak i nadmiar hormonów tarczycy.  W niedoczynności tarczycy najczęściej występuje insulinooporność obwodowa. Związane jest to ze zmniejszonym wychwytem glukozy, nasileniem jej oksydacji, a także ze zwiększonym stężeniem wolnych kwasów tłuszczowych. W badaniach u osób z niedoczynnością tarczycy transport glukozy stymulowany insuliną był zmniejszony z powodu uszkodzenia GLUT4, czyli transportera glukozy.

Dodatkowo w niedoczynności tarczycy występuje:

  • zmniejszony wychwyt (wchłanianie) glukozy w jelicie cienkim
  • zmniejszenie aktywności adrenergicznej prowadzące do redukcji glikogenolizy w mięśniach i w wątrobie
  • zmniejszenie glukoneogenezy i spoczynkowego wydzielania insuliny

W badaniach również zauważono korelację, że im mniejszy jest poziom hormonów tarczycy, tym mniejsza jest wrażliwość tkanek na insulinę. Wyniki badań potwierdzają występowanie u osób z niedoczynnością tarczycy wyższych poziomów insuliny oraz zmian w zużyciu glukozy, co przyczynia się do zwiększonej oporności na insulinę.

Prosto można to wytłumaczyć jeszcze tak. W niedoczynności tarczycy spowalnia metabolizm. To może prowadzić do nadwagi, otyłości. A nadwaga, otyłość są jedną z przyczyn insulinooporności. Ale! Są również szczupłe osoby, które mają niedoczynność tarczycy i insulinooporność, więc nie jest to regułą.

Co ważne!

Z drugiej strony, ciągle podwyższony poziom insuliny utrudnia konwersję T4 do T3. Insulinooporność zwiększa oporność komórek również na hormony tarczycy. I tworzy się trochę takie błędne koło…

Zespół policystycznych jajników (PCOS)

Zespół policystycznych jajników można trochę opisać jak worek różnych zaburzeń hormonalnych. Kryteria rozpoznania zespołu policystycznych jajników wielokrotnie ulegały zmianie i tak naprawdę ciężko dokładnie zdefiniować czym jest i jak rozpoznać PCOS. Można powiedzieć, że PCOS charakteryzująca się zaburzeniami miesiączkowania, problemami z zajściem w ciążę, nadwagą i innymi zaburzeniami hormonalnymi, takimi jak hiperandrogenizm i insulinooporność. Dodatkowo na jajnikach mogą występować pęcherzyki, dlatego warto zrobić badanie USG. Zdiagnozowanie PCOS jest dosyć trudne.

PCOS a PCO

PCOS jest to zespół policystycznych jajników – zespół różnych zaburzeń hormonalnych. Natomiast PCO są to policystyczne jajniki. Na badaniu USG można zauważyć wtedy charakterystyczne pęcherzyki. Ale same pęcherzyki na jajnikach nie świadczą jeszcze o tym, że mamy PCOS. Można mieć PCO bez PCOS i PCOS bez PCO. I można mieć PCOS z PCO. PCOS nie rozpoznaje się na podstawie samego badania USG.

Insulinooporność a PCOS

W zespole policystycznych jajników często występują zaburzenia metabolizmu glukozy, insulinooporność i hiperinsulinemia. Szacuje się, że u 50-70% kobiet z PCOS występuje insulinooporność, a ryzyko wystąpienia cukrzycy jest 5-10 razy większe w stosunku do kobiet zdrowych. Insulina stymuluje jajniki do produkcji androgenów. Badania wykazały, że insulina działa na jajnikową steroidogenezę, stymulując syntezę androgenów w komórkach tekalnych, z tego względu kobiety z insulinoopornością częściej mają PCOS. Wykazano, że nadmierne wytwarzanie i wydzielanie androgenów wpływa na obniżenie wrażliwości insulinowej.

Co jeszcze może wpływać na powiązanie insulinooporności z PCOS?

  • wewnątrzkomórkowe zaburzenia dróg sygnalizacyjnych działania insuliny
  • defekt genu kodującego białko odpowiedzialne zarówno za fosforylację seryny receptora
    insulinowego, jak i enzymu odpowiedzialnego za syntezę androgenów nadnerczowych i jajnikowych – P450c17
  • wysokie stężenia insuliny hamują wątrobową syntezę białka wiążącego hormony płciowe SHBG, co powoduje zwiększenie androgenów we krwi

Badania sugerują istnienie wspólnej etiologii pomiędzy hiperandrogenizmem, insulinoopornością i hiperinsulinemią, ale nie zostało to jeszcze dokładnie poznane. Dodatkowo insulinooporność może występować niezależnie od masy ciała, ale znacznie częściej stwierdza się ją u kobiet otyłych z PCOS niż u szczupłych.

Niedoczynność tarczycy a PCOS

Związek niedoczynności tarczycy z PCOS wciąż nie jest do końca jasny. Szlak patofizjologiczny łączący te dwa zaburzenia nie został do tej pory jasno określony. Najprawdopodobniej jest to związane z nadmierną masą ciała, zwiększonym BMI i insulinoopornością, które są wspólne dla obu stanów. Nieleczona niedoczynność tarczycy powoduje spowolnienie metabolizmu oraz nasilenie insulinoporności, która odgrywa ważną rolę w rozwoju PCOS. Leczenie zaburzeń czynności tarczycy może przywrócić prawidłową funkcję jajników, miesiączkowanie i płodność. Częstość występowania niedoczynności tarczycy z TSH w przedziale od 4,5 do 10 mIU/l jest wyższa wśród kobiet z PCOS niż u kobiet zdrowych.

Hashimoto a PCOS

Coraz częściej mówi się, że PCOS też może być chorobą autoimmunologiczną. W 2013 r. ukazała się metaanaliza artykułów naukowych badających powiązania pomiędzy PCOS a chorobami autoimmunologicznymi tarczycy. Według badań PCOS może należeć do grupy chorób autoimmunologicznych i mieć bliski związek z chorobami autoimmunologicznymi tarczycy. Zauważono, że przeciwciała ATPO częściej występują u kobiet z PCOS w porównaniu do zdrowych kobiet – badania pokazały, że występują u 27% pacjentek z PCOS w porównaniu z 8% w grupie kontrolnej. Kobiety z PCOS mają wyższy poziom przeciwciał tarczycowych, większą objętość tarczycy, a ich tarczycy są bardziej hipoechogeniczne w porównaniu z grupą kontrolną. Dodatkowo wykazano, że współwystępowanie choroby autoimmunizacyjnej tarczycy było związane z gorszą odpowiedzią na leczenie u niepłodnych kobiet z PCOS.

A to czy autoimmunologiczne zapalenie tarczycy predysponuje do rozwoju PCOS czy to PCOS jest zwiastunem autoimmunologicznego zapalenia tarczycy wciąż nie jest do końca rozstrzygnięte.

Związek z masą ciała

Pacjentki z BMI > 25 wykazywały większą tendencję do występowania zaburzeń pracy tarczycy. Wartości TSH > 2,5 były częściej obserwowane u kobiet z wyższym BMI. U kobiet z PCOS i z niedoczynnością tarczycy częściej występowało zwiększone BMI w połączeniu insulinnopornością w porównaniu do pacjentek z prawidłową pracą tarczycy. Zwiększona masa ciała jest bardzo związana z niedoczynnością tarczycy, Hashimoto, insulinoopornością, PCOS. I bardzo często zmniejszenie masy ciała do zdrowego poziomu jest rozwiązaniem.

Badaj się!

Gdy masz niedoczynność tarczycy, sprawdź czy nie masz insulinooporności i PCOS. Masz insulinooporność? Sprawdź czy nie masz niedoczynności tarczycy i PCOS. Gdy masz PCOS, sprawdź czy nie masz niedoczynności tarczycy i Hashimoto.

Jak sobie z tym poradzić? Co zrobić, gdy ma się te wszystkie trzy zaburzenia?

Kluczem jest zmiana stylu życia, odżywiania i aktywność fizyczna. Wiem, że jest to tak bardzo, bardzo ogólnie. A szczegóły trzeba dopasować indywidualnie do sytuacji zdrowotnej danej osoby. Natomiast, jeśli nie wiesz od czego zacząć, to polecam Ci tu bardzo moje dwa webinary. O witaminach i składnikach mineralnych i o diecie w niedoczynności tarczycy.  Dzięki nim nauczysz się prawidłowo komponować dietę i dowiesz się na co zwrócić uwagę.

Redukcja masy ciała – jak to zrobić dobrze?

Dodatkowo, jeśli uważnie przeczytałaś artykuł, możesz zauważyć, że z niedoczynnością, insulinoopornością i PCOS bardzo często związana jest zwiększona masa ciała. I tu zdrowe zmniejszenie masy ciała, mądre i skuteczne może odgrywać kluczową rolę. Opowiadam o tym na kursie online “Odchudzanie po ludzku”.

Konsultacja

A jeśli chcesz, żebym indywidualnie pomogła Ci w powrocie do zdrowia, to umów się na wstępną konsultację ze mną. Zobaczę z czym masz problem i jak mogę Ci pomóc.

KONSULTACJA

Bibliografia:
1. Gierach M., Gierach J., Junik R., Insulinooporność a choroby tarczycy
2. Skałba P., Dąbkowska-Huć A., Metaboliczne aspekty zespołu policystycznych jajników (PCOS)
3. Skrzyńska K., Zachurzok A, Małecka-Tendera E., Zaburzenia funkcji tarczycy u dziewcząt z zespołem policystycznych
jajników
4. Szafraniec A. i wsp. Częstość występowania chorób tarczycy u pacjentek z zespołem policystycznych jajników
5. Suchta K. i wsp. Wybrane aspekty zaburzeń metabolicznych u kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS) z towarzyszącą nieprawidłową czynnością gruczołu tarczowego
6. Kuligowska-Jakubowska M., Dardzinska J., Rachoń D., Zaburzenia gospodarki węglowodanowej u kobiet z zespołem wielotorbielowatych jajników (PCOS)
7. Brończyk-Puzoń A., Wpływ insulinooporności na stężenie wybranych parametrów biochemicznych w grupie kobiet z zespołem policystycznych jajników
8. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3277302/
9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21104580/
10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25422352/
11. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4287775/
12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28165551/

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Cześć!

Nazywam się Marta Skoczeń. Dietetyka to moja praca i pasja. Uwielbiam pomagać ludziom w rozwiązywaniu ich problemów zdrowotnych. Chcę pokazać, że za pomocą odpowiedniej diety i aktywności fizycznej można zmienić swoje życie na lepsze.

Odbierz darmowy rozdział

Zapisz się do newslettera i odbierz darmowy rozdział mojego ebooka “Niedoczynność tarczycy i Hashimoto w pigułce”.

Ta strona korzysta z ciasteczek (pliki cookies), aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie. Przekazując swoje dane w trakcie korzystania ze strony wyrażasz zgodę na ich przetwarzanie i przechowywanie na serwerze. Dane te są przechowywane w sposób bezpieczny, a ich administratorem jest Marta Skoczeń prowadząca działalność pod nazwą Poradnia dietetyczna „Apetyt na Życie” specjalista ds. żywienia Marta Skoczeń. W każdej chwili możesz żądać ich usunięcia za pomocą formularza kontaktowego.